Türkçe Ekonometri Yazılımı Gretl

A. Talha Yalta resim 4

Gretl nedir?

Gretl (Gnu Regression, Econometrics, and Time-series Library), C programlama dili ile geliştirilmekte olan kapsamlı ve çapraz-platform bir ekonometrik çözümleme yazılım paketidir. Özgür ve açık kaynaklıdır. Özgür Yazılım Vakfı tarafından yayımlanmış olan GNU Genel Kamu Lisansı (GPL) şartları altında serbestçe dağıtılabilir ve üzerinde düzeltme ya da değişiklik yapılabilir. Ücretsiz olması gretl'ı ders ortamı için ideal bir araç yaparken, açık kaynaklı yazılım olması ise programı bilimsel çalışmalarda saydamlık ve evrensellik ilkeleri doğrultusunda güvenilir ve yeğlenir bir seçenek yapmaktadır.

2000 yılındaki görece basit ilk sürümlerinden bu yana, gretl ciddi bir ilerleme göstermiş ve bugün artık 600.000'e yakın kaynak kodu satır sayısına (KKSS) ulaşmıştır. Yazılımın en yeni sürümleri kolay ve sezgisel bir kullanıcı arabirimine ek olarak geniş bir sınama ve tahminci seçeneği, bütünleşik bir betik dili, yüksek kaliteli çizimler ve daha birçok ileri özellik sunmaktadır. Çeşitli açık kaynaklı yazılım projeleri ile ilgili istatistikler derleyen Open HUB sitesine göre, şu an dokuz aktif geliştiricisi bulunan gretl, içerdiği KKSS'ye göre yaklaşık 143 insan yılı karşılığı bir çalışma içermektedir. Buna göre, kişi başına yıllık 55.000 dolar ücretle programı baştan yazacak bir programcı takımı oluşturmak için gerekli kaynak temelinde gretl'ın değerinin 8 milyon dolara yakın olduğu hesaplanmaktadır.

Gretl'ın Türkçe sayfalarına buradan, Open HUB'ın gretl raporlama sayfasına ise buradan ulaşabilirsiniz.

Gretl'a katkılarım

gretl ekran görüntüsü

Gretl'ı ilk kez ABD'deki ekonomi doktora çalışmalarım sırasında kullanmaya başladım ve zaman içerisinde geliştiricilerinden biri oldum. Yıllar içerisinde yüzlerce iyileştirme ve hata düzeltiminde katkı sahibi olmanın yanı sıra gretl'ın doğrusal ve doğrusal-dışı regresyon, tekdeğişkenli ve çokdeğişkenli özet istatistikler, istatistiksel dağılımlar, VARÇÖZ (ANOVA), ARMA ve rastsal sayı oluşturma işlevlerinin görgül (empirical) olarak sınanması ve belgelenmesinde rol oynadım. 2007 yılında, Journal of Applied Econometrics dergisinde programın bir incelemesini A. Y. Yalta ile birlikte yayınladım. Bu çalışmanın bir parçası olarak gretl'ın sayısal kesinliği konusunda ayrıntılı bilgi içeren teknik ek dosyasına buradan ulaşabilirsiniz. Buna ek olarak, Box-Jenkins yöntemini ekonometrik hesaplama açısından ele alan ve 2009 yılında International Journal of Forecasting dergisinde yayınlanmış olan araştırmamda konu edilen yazılımlar arasında gretl da bulunmaktadır. Bu makalenin tam metnini ise burada bulabilirsiniz. Yine, 28-29 Mayıs tarihlerinde İspanya'daki Bilbao Basque Country Üniversitesi'nde düzenlenen 2009 Uluslararası gretl Konferansı organizasyon komite üyelerinden biri de bendim. Konferansta gretl'ın istatistik ve regresyonla ilgili çeşitli işlevlerini değerlendirerek de ayrıca katıkıda bulundum. "Wilkinson Tests and Gretl" başlıklı bu çalışmamı buradan indirebilirsiniz. Son olarak, S. Schreiber ile olan ortak bir çalışmamda ise gretl'daki rastsal sayı oluşturucuların başarım ve güvenilirliklerini denetledim. 2012 yılında Journal of Statistical Software'de yayımlanan bu yazıya ise buradan erişebilirsiniz.

2008 yılında, gretl'ın kullanıcı arayüzünü ve Internet sitesini büyük bir titizlikle Türkçe'ye çevirdim. Bunun için, var olan çeşitli Türkçe ekonometri ders kitaplarını ve Türk Dil Kurumu'nun ekonometri, istatistik, ve matematik terimleri sözlüklerini tarayarak ayrıntılı bir ekonometrik terim karşılıkları listesi hazırladım. Bir terim için çeşitli yazarlar tarafından önerilen birden fazla seçenek olduğu zaman, en uygun Türkçe çeviriyi seçebilmek için, TOBB ETÜ Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyelerinin yanı sıra Fordham Üniversitesi İktisat Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. H. D. Vinod ve Wake Forest Üniversitesi İktisat Bölümü başkanı ve aynı zamanda gretl'ın baş geliştiricisi Prof. Dr. Allin Cottrell gibi anadili İngilizce olan ve ekonometri bilimine yıllarca hizmet etmiş çeşitli saygın akademisyenlerin görüşlerine de başvurdum. Sonuçta ortaya çıkan çeviri, anlam ve dilbilgisi açısından doğru olmanın yanı sıra kendi içerisinde de tutarlıdır. Bu çalışma ile gretl Türk dilini destekleyen ilk ekonometri yazılımı olmuştur.

Gretl'ın Türkçe çevirisini güncellemeyi ve iyileştirmeyi bugün de sürdürüyorum. Bu uğraşımın birçok Türk bilim insanına çalışmalarında yararlı olmakla kalmayıp, Türkçe'nin bir bilim dili olarak gelişmesi ve yaygınlaşmasına da ayrıca katkıda bulunacağını umuyorum. Türkçe gretl'ın birkaç ekran görüntüsüne buradan ulaşabilirsiniz.